Masz wrażenie, że czas przyspieszył? Badacze potwierdzają zjawisko
Lata mijają coraz szybciej, a kolejne miesiące zlewają się w jedną całość. To nie tylko subiektywne wrażenie. Naukowcy od lat badają to zjawisko, wskazując na zmiany w pamięci, uwadze i sposobie postrzegania przyszłości.
- Poczucie "uciekającego czasu" to efekt złożonych mechanizmów psychologicznych, a nie rzeczywistego przyspieszenia czasu.
- Dwa główne mechanizmy postrzegania czasu to oddolny (bieżące odczuwanie chwil) i odgórny (ocena z perspektywy pamięci)
- Wraz z wiekiem teoria selektywności społeczno-emocjonalnej wskazuje na ograniczone postrzeganie czasu, skupienie na teraźniejszości i mniejszą liczbę nowych doświadczeń, co sprawia, że okresy życia wydają się krótsze.
- Pandemia COVID-19 i korzystanie z mediów społecznościowych mogą wpływać na percepcję czasu, powodując wydłużenie pojedynczych dni przy jednoczesnym skróceniu okresów tygodniowych czy miesięcznych w pamięci
Praca naukowa m.in. międzynarodowego zespołu Hsiao-Wen Liao, Sabine Hommelhoff i Laury L. Carstensen oraz analiza Marca Wittmanna pokazują, że poczucie "uciekającego czasu" wynika z kilku nakładających się mechanizmów psychologicznych.
Dwa sposoby odczuwania czasu. Co ustalili naukowcy?
Wyróżnia się dwa mechanizmy postrzegania czasu: oddolny i odgórny. Różnią się tym, że jeden odpowiada za bieżące odczuwanie chwil, a drugi za ocenę czasu z perspektywy pamięci.
ZOBACZ: Przywódcy ośmiu państw, w tym Polski skierowali list do KE. Chodzi o rosyjskich żołnierzy
Mechanizm oddolny działa "tu i teraz". Opiera się na uwadze i tzw. wewnętrznym zegarze. W skrócie, im bardziej skupiamy się na upływie czasu np. podczas nudy lub oczekiwania na coś, tym wolniej on płynie. Ten "system" odpowiada za ocenę krótkich odcinków, od sekund do minut i z wiekiem staje się mniej precyzyjny.
Z kolei mechanizm odgórny działa po fakcie. To on sprawia, że człowiek ocenia całe tygodnie, miesiące czy lata jako krótsze lub dłuższe. Główną rolę odgrywa tu pamięć: im więcej nowych doświadczeń, tym dłuższy wydaje się dany okres. Rutyna działa odwrotnie.
Dlaczego z wiekiem czas "ucieka" szybciej?
Wraz z wiekiem zmienia się też sposób myślenia o czasie. Zgodnie z teorią selektywności społeczno-emocjonalnej (SST), ludzie zaczynają postrzegać czas jako coś ograniczonego.
"Pogarsza się dokładność ocen krótkich odcinków czasu, natomiast rośnie znaczenie postrzegania czasu życia jako całości. To z kolei skłania do większego skupienia na teraźniejszości i celach mających znaczenie emocjonalne" - podkreśla zespół H.W. Liao, S. Hommelhoff i L.L. Carstensen w swojej pracy.
Oznacza to zmianę priorytetów. Mniej skupienia na przyszłości i zdobywaniu nowych doświadczeń, a więcej na relacjach i emocjach. To prowadzi do większej powtarzalności codzienności, a więc także mniejszej liczby "punktów odniesienia".
ZOBACZ: "Milionowe defraudacje". Afera ws. budowy ukraińskich umocnień
Efekt jest prosty: skoro mniej rzeczy zapisuje się w pamięci, całe okresy życia wydają się krótsze.
CanvaPandemia i "paradoks kwarantanny"
Pandemia COVID-19 pokazała ten mechanizm na skalę masową. Jak opisuje Wittmann, pojawił się tzw. paradoks kwarantanny. W trakcie izolacji pojedyncze dni mogły się dłużyć, bo uwaga była skierowana na czas i brak bodźców.
Jednocześnie z perspektywy tygodni i miesięcy ten sam okres wydaje się krótki. Powód jest prosty. W pamięci zapisuje się niewiele nowych wydarzeń, więc czas "kurczy się" przy wspominaniu.
ZOBACZ: Zakaz dostępu do mediów społecznościowych dla nieletnich. Polacy zgodni jak nigdy
Badania prowadzone m.in. w Wielkiej Brytanii i we Włoszech pokazały też, że doświadczenie czasu zależało od sytuacji życiowej. Osoby znudzone i odizolowane częściej miały wrażenie, że czas się wlecze. Z kolei u osób zajętych i zadowolonych z relacji czas przyspieszał.
Media społecznościowe "zabierają" czas
Na percepcję czasu wpływa także korzystanie z internetu. Badanie przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu w Kent wykazało, że kontakt z treściami związanymi z mediami prowadzi do niedoszacowania czasu.
ZOBACZ: Emerytura dla 97-latka wstrzymana. Dramatyczna pomyłka urzędników w Brazylii
W eksperymencie 44 uczestnikom pokazywano różne obrazy. Część związana była z jedną z platform społecznościowych, część z ogólnym korzystaniem z internetu, a część była neutralna. Badani mieli określić, jak długo widzieli dany bodziec.
Wyniki były jednoznaczne - czas związany z treściami na socjal mediach był najczęściej zaniżany, ale także ogólne korzystanie z internetu prowadziło do zniekształceń percepcji czasu. Istotną rolę odgrywa uwaga, ponieważ angażujące treści sprawiają, że mózg gorzej monitoruje upływ czasu.
To nie czas przyspieszył
Wniosek z badań jest spójny. To nie czas przyspieszył, tylko zmienił się sposób jego odbierania. Na to wrażenie składają się jednocześnie:
- mniejsza precyzja "wewnętrznego zegara"
- większa rutyna i mniej nowych doświadczeń
- zmiana priorytetów wraz z wiekiem
- sposób, w jaki pamięć zapisuje i odtwarza wydarzenia
Tak więc, dni mogą się dłużyć, ale całe lata znikają szybciej niż się wydaje.
Bibliografia:
- Gonidis, Lazaros, and Dinkar Sharma. Internet and Facebook related images affect the perception of time. Journal of Applied Social Psychology 47.4 (2017): 224-231.
- Liao, Hsiao-Wen, Sabine Hommelhoff, and Laura L. Carstensen. 14 Time Perception from Seconds to Lifetimes: How Perceived Time Affects Adult Development. (2020)
- Wittmann, Marc. Subjective passage of time during the pandemic: Routine, boredom, and memory. KronoScope 20.2 (2020): 260-271.
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej