L4 po nowemu od 13 kwietnia. ZUS zyska dodatkowe uprawnienia

Z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych opublikowanych w styczniu 2026 r. wynika, że w 2025 roku wystawiono ok. 27,5 mln zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy, na łącznie 290,5 mln dni absencji chorobowej. Skala zjawiska pozostaje więc wysoka.  

 

Nowe przepisy od kwietnia mają na celu uszczelnienie systemu, ograniczenie potencjalnych nadużyć oraz doprecyzowanie zasad wykorzystywania L4 przez ubezpieczonych. 

Problem niewłaściwego wykorzystania zwolnień lekarskich 

Rosnąca liczba wystawianych L4 nie jest wyłącznie konsekwencją pogorszenia stanu zdrowia społeczeństwa, ale - jak się okazuje - także innych czynników, np. chęci wydłużenia weekendu.  

 

Z opublikowanego w marcu badania firmy Conperio "Barometr absencji chorobowej w Polsce w 2025 roku" wynika, że istotna część zwolnień wykazuje powtarzalne schematy:  

 

"Największa koncentracja zwolnień jednodniowych występuje w piątki (23,6 proc.) oraz poniedziałki (20,5 proc.), co oznacza, że łącznie ponad 44 proc. wszystkich zwolnień jednodniowych przypada na te dwa dni tygodnia"  

 

Obecnie ubezpieczony nie może w tym czasie wykonywać pracy zarobkowej ani podejmować aktywności sprzecznych z procesem leczenia. Naruszenie tych zasad skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego. Problemem pozostawała jednak skuteczność kontroli.

 

iStock

Ważne zmiany od 13 kwietnia 

Nowelizacja przepisów, którą prezydent podpisał 7 stycznia, precyzuje, że "pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy".  

 

Oznacza to, że w wyjątkowych sytuacjach odebranie telefonu od klienta, wystawienie i opłacenie faktury czy odpisanie na maila nie będzie traktowane jako praca zarobkowa, która może skutkować odebraniem prawa do zasiłku podczas L4. 

 

ZOBACZ: Na emeryturę nawet 7 lat wcześniej. Do Sejmu trafiły dwa projekty

 

Zmiany uderzają jednak przede wszystkim w sytuacje, w których zwolnienie lekarskie było wykorzystywane niezgodnie z jego celem, w tym jako sposób na wydłużenie czasu wolnego.  

 

Zmieniona została definicja aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy. Od 13 kwietnia będą to:

 

"Wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności".  

 

Codzienne aktywności, takie jak wyjście po zakupy lub apteki, nie będą więc stanowiły naruszenia. Inaczej może być w przypadku działań, które nie mają związku z procesem leczenia lub mogą go utrudniać (np. wyjście na imprezę masową). 

L4 u jednego pracodawcy, a obowiązki zawodowe u drugiego 

Zwolnienie lekarskie nie będzie musiało całkowicie wykluczać z aktywności zawodowej. Jak tłumaczy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, na wniosek chorego będzie możliwość wykonywania pracy u jednego pracodawcy podczas zwolnienia lekarskiego u innego pracodawcy. Wynika to z charakteru pracy, np. chirurg ze złamanym palcem nie może operować, ale wciąż może wykładać na uczelni, a dziennikarz z chrypą nie może prowadzić audycji w radiu, ale może napisać artykuł".

Nowe uprawnienia i narzędzia ZUS 

Nowelizacja ustawy ułatwi przeprowadzanie ZUS kontroli. ZUS zyska m.in. możliwość kierowania ubezpieczonych na badania do lekarzy orzeczników lub konsultantów, także w miejscu pobytu osoby na zwolnieniu. 

 

ZOBACZ: ZUS odmawia renty. Wiemy, ile wniosków odrzucają urzędnicy

 

Będzie też mógł żądać dokumentacji medycznej od placówek ochrony zdrowia oraz zwracać się o wyjaśnienia do ubezpieczonego, pracodawcy lub lekarza. Kontrole będą mogły obejmować również zwolnienia z tytułu opieki oraz osoby po zakończeniu ubezpieczenia. 

 

Bibliografia:  

1. Conperio Sp. z o.o., Barometr absencji chorobowej w Polsce w 2025 roku, Leszno, luty 2026.
2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Informacja o absencji chorobowej w 2025 r., Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych, Warszawa, styczeń 2026.
3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 501 ze zm.

 

Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni

Czytaj więcej