Wieczne chemikalia przyspieszają starzenie. Naukowcy wskazali najbardziej zagrożoną grupę
Świat nauki od lat ostrzega przed tzw. wiecznymi chemikaliami, które nieprzerwanie krążą w środowisku i ludzkich organizmach. Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) są niemal niezniszczalne, a ich ślady wykrywa się w wodzie pitnej, glebie i krwi mieszkańców wielu krajów.
Trafiają do organizmu wraz z wodą, żywnością i powietrzem, a potem pozostają w nim na długie lata. Nowe badania z 26 lutego 2026 r. opublikowane w prestiżowym czasopiśmie "Frontiers" sugerują, że część z tych związków może nie tylko zwiększać ryzyko chorób, ale także przyspieszać biologiczne starzenie się organizmu.
Najsilniejszy efekt zaobserwowano u mężczyzn w średnim wieku.
Chemikalia odporne na rozkład. Czym są związki PFAS?
PFAS to szeroka grupa tysięcy syntetycznych substancji wykorzystywanych w m.in.:
- powłokach nieprzywierających
- odzieży wodoodpornej
- opakowaniach żywności
- pianach gaśniczych
Ich wyjątkowa odporność na rozkład wynika z bardzo silnych wiązań chemicznych. Dokładnie ta trwałość sprawia jednak, że kumulują się w środowisku i w organizmach żywych.
ZOBACZ: Nie chcesz stracić pamięci na starość? Ten prosty nawyk może cię przed tym uchronić
Część "klasycznych" związków, takich jak kwas perfluorooktanosulfonowy (PFOS) czy kwas perfluorooktanowy (PFOA), została objęta globalnymi ograniczeniami na mocy Konwencji sztokholmskiej (traktat środowiskowy, którego celem jest ochrona ludzi i środowiska przed trwałymi zanieczyszczeniami). W ich miejsce pojawiły się jednak nowe warianty, których wpływ na zdrowie dopiero jest badany.
Szanghaj i "zegary epigenetyczne"
Zespół kierowany przez dr. Xiangweia Li ze Szkoły medycznej Uniwersytetu Jiao Tong w Szanghaju przeanalizował dane 326 osób uczestniczących w amerykańskim badaniu National Health and Nutrition Examination Survey. Uczestnikom (w wieku powyżej 50 lat) zmierzono stężenia 11 związków PFAS we krwi oraz profil metylacji DNA, tzw. metylom, który pozwala oszacować wiek biologiczny przy użyciu 12 różnych "zegarów epigenetycznych".
Wyniki wskazały, że szczególnie dwa związki (PFNA i PFOSA) są powiązane z przyspieszonym starzeniem epigenetycznym. Były obecne we krwi aż 95 proc. badanych.
Najbardziej zagrożona grupa to... mężczyźni
Analiza wykazała, że wyższe stężenie PFNA i PFOSA silnie korelowało z przyspieszeniem biologicznego zegara u mężczyzn w wieku 50-64 lat. Tego efektu nie potwierdzono u kobiet. Badacze tłumaczą, że wiek średni to okres zwiększonej podatności organizmu na tzw. stresory środowiskowe (czyli zewnętrzne czynniki fizyczne i społeczne, które mogą wywołać negatywne reakcje organizmu).
Dodatkowe znaczenie mogą mieć także czynniki związane ze stylem życia, takie jak palenie tytoniu, które również wpływają na mechanizmy epigenetyczne. Co istotne, inne często wykrywane związki chemiczne, takie jak PFOS czy PFOA nie wykazały w tym badaniu istotnego związku z tempem starzenia.
ZOBACZ: Czy czekolada może spowolnić proces starzenia? Opublikowano nowe badania
Jako że te konkretnie związki chemiczne są "wieczne", nie da się ich pozbyć całkowicie ze środowiska. Jednak naukowcy mają kilka porad, jak przynajmniej ograniczyć ich wchłanianie.
"Aby zmniejszyć ryzyko, osoby prywatne mogą starać się ograniczać spożycie żywności pakowanej i unikać podgrzewania w mikrofalówce pojemników z fast foodami" - informuje dr Xiangweia Li.
iStockCzy bakterie jelitowe mogą pomóc w usuwaniu PFAS?
Inne badania z 2025 roku, tym razem naukowców z Uniwersytetu w Cambridge sugerują, że w ograniczaniu poziomu PFAS w organizmie mogą odgrywać rolę… mikroorganizmy jelitowe. Zespół badaczy wykazał, że niektóre bakterie bytujące w jelitach są zdolne do wiązania tzw. wiecznych chemikaliów i pomagają usuwać je z organizmu wraz z kałem.
ZOBACZ: Masz słabszy węch? To nie przypadek. Miliony osób dotknięte tym samym problemem
W eksperymentach na zwierzętach laboratoryjnych zaobserwowano, że wybrane szczepy bakterii potrafiły usunąć nawet do 75 proc. niektórych związków PFAS obecnych w przewodzie pokarmowym. To istotne odkrycie, ponieważ, jak zaznacza The Guardian, dotychczas jednymi z niewielu metod obniżania poziomu PFAS w organizmie były m.in. upuszczanie krwi lub stosowanie leków obniżających cholesterol.
Bibliografia:
- Lindell, AE, Grießhammer, A., Michaelis, L. et al. (2025) Human gut bacteria bioaccumulate per- and polyfluoroalkyl substances. Nat Microbiol. Nat Microbiol 10 , 1630–1647. DOI: 10.1038/s41564-025-02032-5
- Xu Y-Q, Ding C, Zhang H, Gong Y, Hao D, Zhao X, Li K and Li X (2026) Emerging PFAS contaminants PFNA and PFSA amplify epigenetic aging: sex- and age-stratified risks in an aging population. Front. Aging 6:1722675. DOI: 10.3389/fragi.2025.1722675
Polsat News
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej