Astronomowie są zaniepokojeni. Księżyc się kurczy
Księżyc z każdym dniem staje się coraz mniejszy. Jego promień jest aktualnie o 50 metrów krótszy niż 200 milionów lat temu. Potwierdzają to zaobserwowane przez naukowców formacje geologiczne. Mówią wiele o tym, jak zachowywał się niegdyś naturalny satelita Ziemi.
- Naukowcy zidentyfikowali na Księżycu małe grzbiety morskie, które są dowodem na jego niedawną aktywność tektoniczną.
- Ochładzanie się wnętrza Księżyca powoduje jego kurczenie się i powstawanie deformacji powierzchni, takich jak uskoki.
- Odkryto 1114 nowych małych masywów tektonicznych w morzach księżycowych, co uzupełnia obraz geologicznej historii satelity.
- Nowe analizy pozwalają lepiej zrozumieć dynamikę kurczącego się Księżyca oraz jego potencjalne trzęsienia.
Dawniej Księżyc był bardziej aktywny geologicznie. Wraz z ochładzaniem się jego wnętrza warstwy kurczyły się, co prowadziło do pękania skorupy i powstawania wybrzuszeń. O procesie tym świadczy obecność na tamtejszych wyżynach tzw. klifów uskokowych (skarp płatowych), które zostały zidentyfikowane przez zespół badaczy pod kierownictwem Toma Wattersa.
ZOBACZ: Einstein się nie mylił. Naukowcy po 100 latach potwierdzili jego teorię
Najnowsze obserwacje pozwoliły dostrzec jednak również małe grzbiety morskie, czyli uskoki w morzach księżycowych. Ich obecność dostarcza cenne dane na temat aktywności tektonicznej - ważnej z punktu widzenia eksploracji satelity.
Małe grzbiety morskie na Księżycu - dobrze poznane formy
Naukowcy z The National Air and Space Museum’s Center for Earth and Planetary Studies opracowali mapę i analizę małych grzbietów morskich na Księżycu ulokowanych w morzach księżycowych, czyli rozległych, ciemnych równinach na powierzchni satelity.
To odkrycie ma przede wszystkim znaczenie dla przyszłej oceny potencjalnych źródeł trzęsień Księżyca, które mogą utrudniać lądowanie stacji kosmicznych. Okazuje się jednak, że obecność tych formacji może powiedzieć wiele o historii i budowie satelity.
ZOBACZ: Zwiedzanie z bliska tylko za pieniądze. Dwa euro za podziwianie Fontanny di Trevi
Księżyc, w przeciwieństwie do Ziemi, nie posiada tektoniki płyt. Ochładzanie się jego wnętrza od miliardów lat prowadzi do stopniowego kurczenia się, co powoduje narastanie naprężeń w skorupie. Skutkiem tego procesu są deformacje powierzchni, w tym charakterystyczne skarpy płatowe, powstające w miejscach, gdzie ściskana skorupa ulega przemieszczeniom wzdłuż uskoków.
Małe masywy tektoniczne: nowo odkryte struktury
W 2010 roku Tom Watters, odkrył, że naturalny satelita Ziemi kurczy się. To ten proces odpowiadać ma za powstawanie płatowatych skarp na księżycowych wyżynach. Choć wcześniejsze analizy wykazały, że te geologicznie młode uskoki dość często występują na satelicie na wyżynach księżycowych, to zbliżone formy pojawiają się także w morzach księżycowych.
- Połączone populacje płatowych skarp i SMR-ów dają pełniejszy, globalny obraz niedawnej aktywności tektonicznej Księżyca - tłumaczą badacze Księżyca.
iStockNiedawno odkryto aż 1114 nowych małych masywów tektonicznych, powstałych przez oddziaływanie tych samych sił, które odpowiadają za tworzenie płatów tektonicznych. SMR występują jednak tylko w morzach, a nie na wyżynach. Ich średni wiek to 124 miliony lat. Okazuje się również, że 57,6 proc. SMR jest przestrzennie powiązana z istniejącymi wcześniej formami tektonicznymi.
ZOBACZ: Zmiana na Antarktydzie. Naukowcy przesunęli biegun południowy
Mapy i analizy opublikowano w grudniu 2025 roku na łamach "The Planetary Science Journal".
- Od czasów misji Apollo wiemy o powszechności płatowych skarp na księżycowych wyżynach, ale to pierwszy raz, kiedy naukowcy udokumentowali powszechność podobnych struktur w całym morzu księżycowym. Ta praca pozwala nam uzyskać globalną, kompletną perspektywę na temat niedawnej tektonicznej aktywności Księżyca, co doprowadzi do lepszego zrozumienia jego wnętrza, historii termicznej i sejsmicznej, a także potencjału przyszłych trzęsień Księżyca - tłumaczy geolog Cole Nypaver dla portalu Smithsonian.
Odkrycia te dostarczają informacji na temat źródeł niedawnej aktywności tektonicznej Księżyca i pozwalają zyskać wgląd w dynamikę kurczącego się satelity.
Bibliografia:
- Nypaver C. A., Watters T. R., Banks M. E., Clark J. D., Frueh T. (2025). A New Global Perspective on Recent Tectonism in the Lunar Maria. The Planetary Science Journal, 6(12), 302. DOI: 10.3847/PSJ/ae226a
Polsat News
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej