Świeże i zielone nowalijki, ale czy są na pewno zdrowe? Warto znać ryzyko
Wyglądają świeżo i zdrowo, ale mogą zawierać większe ilości związków chemicznych. Niestety mało kto zdaje sobie sprawę, co tak naprawdę znajduje się w nowalijkach dostępnych na początku kwietnia.
- Wiosenne nowalijki rosną szybko dzięki nawożeniu azotem i sztucznemu oświetleniu w szklarniach
- Choć azotany w warzywach są regulowane prawnie, ich nadmiar może prowadzić do powstania potencjalnie rakotwórczych nitrozamin
- Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uważa, że spożywanie warzyw nadal ma korzystny wpływ na zdrowie
- Zaleca się wybieranie warzyw bez oznak pleśni, o naturalnym kolorze i dokładne ich mycie przed spożyciem
Już w kwietniu na stołach lądują pysznie prezentujące się nowalijki. Rzodkiewka, szpinak, sałata czy rukola mają soczyste kolory i zachęcają do jedzenia. Jak to jednak możliwe, że są tak okazałe pomimo wciąż krótkich dni i niewystarczającej liczby godzin słonecznych?
Sekret tkwi w sposobie uprawy, w szklarniach, pod przykryciem i… przy obfitym nawożeniu azotem.
Zwiększone dawki nawozów mogą być problemem
Nowalijki wymagają intensywnego światła do prawidłowego wzrostu, a wczesną wiosną dzień trwa 8-10 godzin. Tymczasem optymalne warunki dla wielu warzyw liściastych to nawet 14-16 godzin światła dziennie. Jego niedobór powoduje wolniejszą fotosyntezę i ogranicza naturalne przetwarzanie azotanów w roślinie.
Aby przyspieszyć zbiory i utrzymać opłacalność produkcji, rolnicy stosują zwiększone dawki nawozów azotowych. Jednak nadmiar tych związków nie zawsze jest efektywnie wykorzystywany przez rośliny, co skutkuje ich kumulacją w częściach jadalnych.
Uprawa wiosennych nowalijek a normy prawne
Zawartość azotanów w warzywach regulują normy prawne obowiązujące w Unii Europejskiej. Zgodnie z Rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/915 z dnia 25 kwietnia 2023 roku zawartość azotanów nie może przekroczyć następujących poziomów w wybranych nowalijkach:
- świeży szpinak - 3 500 mg NO3/kg
- sałata uprawiana pod przykryciem, zbierana między 1 kwietnia a 30 września - 4000 mg NO3/kg
- sałata lodowa uprawiana pod przykryciem - 2500 mg NO3/kg
- rukola zbierana między 1 kwietnia a 30 września - 6000 mg NO3/kg
iStockPoziom azotanów jest wyższy zimą i wczesną wiosną, ponieważ rośliny mają ograniczoną zdolność redukcji związków przy niskim nasłonecznieniu.
Dodatkowo, uprawy szklarniowe wykorzystują sztuczne oświetlenie i kontrolowane nawożenie, co pozwala uzyskać szybki plon, ale też powoduje kumulację związków azotowych.
Kiedy nowalijki mogą szkodzić?
"Dopuszczalne dzienne spożycie azotanów wynosi 3,7 mg/kg mc./dzień, co odpowiada 222 mg azotanów dziennie dla osoby dorosłej o masie ciała 60 kg" - wynika z ustaleń Komitetu Naukowego ds. Żywności, potwierdzonych przez Wspólny Komitet Ekspertów FAO/WHO ds. Dodatków do Żywności (JECFA).
ZOBACZ: Naukowcy rzucają nowe światło na wołowinę. Czy szkodzi sercu?
Z raportu Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wynika, że w określonych sytuacjach (zwłaszcza przy wysokim spożyciu warzyw liściastych o dużej zawartości azotanów, np. rukoli) możliwe jest przekroczenie dopuszczalnego dziennego spożycia.
Mimo to, jak podkreśla EFSA w dokumencie: "szacowane narażenie na azotany pochodzące z warzyw najprawdopodobniej nie spowoduje istotnych zagrożeń dla zdrowia, dlatego też powszechnie uznaje się, że spożywanie warzyw ma korzystny wpływ".
ZOBACZ: Pakt, który zmieni handel światowy. W sobotę podpisanie umowy z Mercosurem
Same azotany nie są więc bezpośrednio szkodliwe. Jednak jak wskazuje Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie główny problem dotyczy produktów ich przemian.
Podczas transportu i przechowywania warzyw (zwłaszcza w wysokiej temperaturze i przy ograniczonym dostępie tlenu) mogą one przekształcać się w azotyny. Te z kolei sprzyjają powstawaniu nitrozamin, uznawanych za związki potencjalnie rakotwórcze.
Wniosek: nie rezygnować, ale zachować rozsądek
Nowalijki nadal są wartościowym elementem diety, ale wczesną wiosną mogą różnić się składem od warzyw z pełni sezonu. Nie ma sensu ich eliminować, tylko podejść do tematu z głową i zwrócić uwagę na kilka rzeczy.
ZOBACZ: Czy trzeba myć jajka? Eksperci przestrzegają przed jednym błędem
Przy zakupie lepiej odpuścić warzywa z oznakami pleśni, podejrzanie duże albo o nienaturalnie intensywnym kolorze, albo odwrotnie - poszarzałe.
Warzywa liściowe, zwłaszcza pakowane w folię, po przyniesieniu do domu warto od razu wyjąć z opakowania. Przed jedzeniem dobrze je dokładnie umyć, a w przypadku sałaty czy szpinaku dodatkowo przepłukać lub namoczyć w wodzie. Jak zaznacza SGGW, najlepiej pół godziny.
Bibliografia:
- European Food Safety Authority (EFSA). (2008). Nitrate in vegetables‐Scientific Opinion of the Panel on Contaminants in the Food chain. EFSA journal, 6(6), 689.
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej