Ostrzegają przed amebami, które dostają się do mózgu. Mogą stać się globalnym zagrożeniem

Alarmujące wnioski znalazły się w najnowszym przeglądzie badań opublikowanym w grudniu 2025 roku w czasopiśmie "Biocontaminant", w którym zespół naukowców przeanalizował rosnące zagrożenie ze strony wolno żyjących ameb, takich jak Naegleria fowleri i Acanthamoeba spp.

 

"Biorąc pod uwagę rosnącą liczbę zachorowań na choroby wywoływane przez ameby na świecie, istnieje pilna potrzeba podjęcia bardziej proaktywnych działań w zakresie nadzoru i interwencji w zakresie zdrowia publicznego" - zaalarmowali autorzy publikacji. 

 

Zagrożenie może stać się globalne, ponieważ przypadki zachorowań rejestrowane są już w różnych zakątkach świata. 

Organizmy obecne w wodzie i środowisku 

Ameby to jednokomórkowe organizmy, które mogą zmieniać kształt i poruszać się za pomocą nibynóżek, czyli wypustek cytoplazmatycznych. Wiele wolno żyjących gatunków, w tym Naegleria fowleri są w stanie przetrwać ekstremalne warunki (w tym wysokie pH, podwyższoną temperaturę i duże stężenia chloru). Przez to stanowią zagrożenie dla zdrowia nawet po przeprowadzeniu standardowych procedur uzdatniania wody.

iStock

Co robią mózgożerne ameby 

Najgroźniejsze gatunki ameb zwane potocznie mózgożernymi wywołują pierwotne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (PAM). Choroba jest rzadka, ale niestety wysoce śmiertelna. Według innych badań opublikowanych w 2025 na łamach "Frontiers in medicine" szacowana śmiertelność może dochodzić do nawet 95 proc.

 

ZOBACZ: Nie wystawiaj jedzenia na balkon. Powód jest poważniejszy niż się wydaje

 

W jej początkowej fazie pojawiają się typowe dla grypopodobne objawy: 

• gorączka
• ból głowy
• wymioty 

Zapalenie szybko postępuje. W ciągu zaledwie 3-7 dni doprowadza do poważnych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego.

Science Photo Library/ Canva

Leczenie utrudnia fakt skomplikowanej diagnostyki. Mikroskopowe badanie płynu mózgowo-rdzeniowego nie jest wystarczająco czułe, co oznacza, że nie pozwala odróżnić choroby spowodowanej przez pierwotniaki od innych bakteryjnych zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych.  

Z kolei metoda sekwencjonowania metagenomu nowej generacji choć jest pomocna, to również bardzo droga i mało dostępna - zastosowanie jej na wczesnym etapie choroby jest przez to mocno ograniczone. 

Kto jest zagrożony mózgożernymi amebami? 

W 2024 roku pojawiły się doniesienia o chorobie u dzieci w kilku chińskich prowincjach. Najprawdopodobniej pływały w dzikiej wodzie słodkiej, co pozwoliło pierwotniakom gatunku,  przedostać się przez nos do mózgu. Z kolei w 2025 roku ten sam gatunek w Kerala w Indiach wywołał chorobę u 69 osób z czego 19 zmarło, co opisano w kolejnym badaniu, również z 2025 roku, przedstawionym na łamach "The Lancet".

 

ZOBACZ: Jak zatrzymać starzenie się serca? Wystarczą cztery małe zmiany

 

Około 33 kraje na całym świecie zgłosiły blisko 500 przypadków pierwotnego amebowego zapalenia mózgu (PAM). Najwięcej zachorowań odnotowano m.in. w Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Australii, Indiach i Pakistanie. 

 

Opracowanie na podstawie Gharpure i in., Clinical Infectious Diseases (2021), podkład mapy: Freepik, zdjęcie: iStock

Jak się uchronić przed amebą? 

Ritwik Ghosh, Moisés León-Ruiz, Souvik Dubey i Julián Benito-León w liście opublikowanym w czasopiśmie "The Lancet" (2025) zwracają uwagę, że dla zapobiegania zakażeniom należy:

• utrzymywać i dokumentować procesy dezynfekcji basenów i rurociągów
• monitorować oraz chlorować studnie i stawy świątynne
• zamknąć i zlikwidować natychmiast skażone miejsca
• kontrolować obiekty wysokiego ryzyka, zwłaszcza w czasie fali upałów i okresów niskiego poziomu wody

"Trzymaj głowę nad wodą i używaj klipsów na nos, gdy ekspozycja jest nieunikniona; używaj wody gotowanej, destylowanej lub odpowiednio zdezynfekowanej do płukania nosa; unikaj gorących źródeł i innych naturalnie podgrzewanych słodkich źródeł; oraz powstrzymaj się od zakłócania osadów w płytkiej wodzie" - dodatkowo zaznaczają.

 

Bibliografia: 

1. Gharpure R., Gleason M., Salah Z. i in., Geographic Range of Recreational Water–Associated Primary Amebic Meningoencephalitis, United States, 1978–2018, Emerging Infectious Diseases, 2021, nr 27(1), s. 271–274, DOI: 10.3201/eid2701.202119
2. Gharpure R., Bliton J., Goodman A., Ali I.K.M., Yoder J., Cope J.R.,Epidemiology and Clinical Characteristics of Primary Amebic Meningoencephalitis Caused by Naegleria fowleri: A Global Review, Clinical Infectious Diseases, 2021, vol. 73, nr 1, s. e19–e27, DOI: 10.1093/cid/ciaa520
3. Ghosh R., León-Ruiz M., Dubey S., Benito-León J., Naegleria fowleri in Kerala, India: prevention over panic, The Lancet, 2025, vol. 406, nr 10514, s. 1945, DOI: 10.1016/S0140-6736(25)01971-3
4. Li J., i in., A primary amoebic meningoencephalitis case suspected to be infected by indoor swimming, China, 2024, Frontiers in Medicine, 2025, vol. 12, artykuł 1623909, DOI: 10.3389/fmed.2025.1623909
5. Zheng J., Hu R., Shi Y., He Z., Shu L., The rising threat of amoebae: a global public health challenge, Biocontaminant, 2025, nr 1, artykuł e015, DOI: 10.48130/biocontam-0025-0019

 

Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni

Czytaj więcej