Sąsiedztwo może przyspieszać proces starzenia. Naukowcy wyjaśniają
Nie tylko geny i styl życia decydują o tym, jak szybko człowiek się starzeje. Coraz więcej badań pokazuje, że znaczenie ma także sąsiedztwo. Zaniedbane, ubogie społecznie okolice sprzyjają przewlekłemu stresowi, a ten, jak wynika z najnowszych analiz, może realnie przyspieszać biologiczne starzenie się organizmu..
Badanie opublikowane w 2025 r. w The Journals of Gerontology: Series B wpisuje się w tzw. teorię łańcucha ryzyka. Jak wyjaśnia główna autorka pracy, prof. Christina Kamis z Uniwersytetu Illinois w Urbana-Champaign, zakłada ona, że problemy zdrowotne w starszym wieku są efektem kumulujących się, powiązanych ze sobą doświadczeń z wcześniejszych etapów życia.
Stres jako ogniwo "łańcucha ryzyka"
Analiza objęła ponad 1400 dorosłych mieszkańców stanu Wisconsin (USA), biorących udział w projekcie Survey of the Health of Wisconsin (SHOW). W przeciwieństwie do wcześniejszych badań uwzględniono nie tylko aktualne miejsce zamieszkania, ale także historie sąsiedztw od 18. roku życia, sięgającą nawet pięciu dekad.
Współautorka badania, prof. Wei Xu z Medical College of Wisconsin, podkreśla:
"To pozwoliło nam na wyciągnięcie dokładniejszych wniosków na temat związku między niekorzystnym położeniem w okolicy a starzeniem się biologicznym, a także roli objawów psychologicznych w tym związku, ponieważ uwzględniliśmy ich skumulowaną ekspozycję w ciągu całego życia, a nie tylko tę związaną z ich obecnym sąsiedztwem"
ZOBACZ: 30 lat badań nie pozostawia złudzeń. U mężczyzn ryzyko zawału rośnie dużo wcześniej
Trzy "zegary biologiczne", podobne wyniki
Naukowcy wykorzystali trzy tzw. zegary epigenetyczne (narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, które mierzą biologiczny wiek tkanek i organów):
- PhenoAge
- GrimAge
- Dunedin Pace of Aging
Każdy z nich opiera się na analizie wzorców DNA, ale mierzy starzenie w nieco inny sposób. Jak tłumaczy Christina Kamis, zgodność wyników między różnymi zegarami wzmacnia wiarygodność obserwowanego związku. Według wskaźnika Dunedin Pace ponad 60 proc. badanych starzało się szybciej, niż wynikałoby to z ich wieku metrykalnego. Zegary PhenoAge i GrimAge wykazały odpowiednio 46 proc. oraz 42 proc.
Lęk silniej związany z przyspieszonym starzeniem niż depresja
Objawy psychologiczne oceniania za pomocą skali DASS-21 (narzędzie to w formie bezpłatnego testu jest dostępne również w Polsce), mierzącej: depresję, lęk i stres. Około 24 proc. uczestników miało podwyższone wyniki w zakresie depresji, 21 proc. w zakresie lęku, a 15 proc. stresu.
Co istotne, to lęk okazał się najsilniejszym mediatorem (czyli mechanizmem, który wyjaśnia, dlaczego i jak jedna rzecz wpływa na drugą) między niekorzystnym sąsiedztwem a przyspieszonym starzeniem epigenetycznym (ogólny proces zmian w sposobie działania genów, które zachodzą z upływem czasu i dotyczą stylu życia i czynników zewnętrznych).
ZOBACZ: Żyją dłużej i starzeją się wolniej. Naukowcy badają fenomen
Jak zauważają autorzy badania, wcześniejsze analizy skupiały się głównie na depresji, tymczasem to właśnie przewlekły niepokój odgrywa kluczową rolę. Jak powiedziała prof. Kamis:
"Kiedy przyjrzeliśmy się każdej z podskal objawów psychologicznych osobno, zauważyliśmy, że większość pośrednich efektów przyspieszonego starzenia się występuje w postaci lęku".
Jak bardzo sąsiedztwo wpływa na tempo starzenia?
Skumulowane niekorzystne warunki sąsiedzkie, mierzone m.in. medianą dochodów, poziomem wykształcenia czy odsetkiem osób wynajmujących mieszkania, były istotnie powiązane z przyspieszeniem starzenia się we wszystkich trzech zegarach epigenetycznych.
Jak wykazali autorzy, jednostkowy wzrost niekorzystnych warunków sąsiedzkich wiązał się z:
- dodatkowym 0,187 roku biologicznego starzenia według PhenoAge
- 0,219 roku według GrimAge
- oraz przyspieszeniem tempa starzenia mierzonego DunedinPACE
Około 10-13 proc. tego efektu było podyktowane przez ogólny poziom stresu, głównie w postaci nasilonego lęku.
Polsat NewsBibliografia:
- Christina Kamis et al., How does life course exposure to contextual disadvantage accelerate biological aging? The role of psychological symptoms, The Journals of Gerontology: Series B, vol. 80, no. 12 (2025). doi: 10.1093/geronb/gbaf206
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej