Najpotężniejsze naziemne obserwatorium świata. Budowa weszła w kluczowy etap
Na chilijskiej pustyni Atakama trwa budowa jego z największych i jednocześnie najważniejszych obserwatoriów astronomicznych w dziejach nauki. Chodzi o Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO), przyszłą światową potęgę w badaniach promieniowania gamma oraz towarzyszącemu mu Extremely Large Telescope (ELT), który wraz z istniejącymi instrumentami ESO stworzy wyjątkowe centrum obserwacji nieba.
- CTAO będzie największym naziemnym obserwatorium promieniowania gamma na świecie
- Południowa część CTAO powstaje w Paranal w Chile
- Pierwsze programy naukowe CTAO mają ruszyć już w 2026 roku
Pod koniec grudnia w Paranal, ośrodku Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), odbyła się uroczysta ceremonia wmurowania kamienia węgielnego pod fundamenty CTAO-South, co oznacza wejście inwestycji w kluczowy etap realizacji. Prace wykonuje konsorcjum chilijskich firm, a pierwsze teleskopy mają być ustawione do końca 2026 roku, otwierając nową erę w obserwacjach nieba.
Nowy gigant astronomii. CTAO na Paranal
Projekt Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO), to globalna inicjatywa mająca na celu zbudowanie największego naziemnego obserwatorium promieniowania gamma na świecie.
ZOBACZ: "Oko" świata ma zrewolucjonizować naukę. Gigantyczna inwestycja
CTAO będzie składać się z dwóch sieci teleskopów: jednej na półkuli północnej i jednej na południowej. Południowa część obserwatorium (CTAO-South) powstaje w Paranal Observatory w północnym Chile, regionie słynącym z wyjątkowo suchych warunków, minimalnego zachmurzenia i niemal zerowego zanieczyszczenia światłem. To właśnie tam działają już Very Large Telescope (VLT) oraz powstaje Extremely Large Telescope (ELT).
Polsat NewsJak podsumował dyrektor generalny ESO, Xavier Barcons w swoim przemówieniu powitalnym. - To wmurowanie kamienia węgielnego to ogromny kamień milowy zarówno dla CTAO, jak i ESO, ale także dla Chile, ponieważ nowy obiekt wzmocni pozycję kraju jako globalnego centrum astronomii - uznał.
Harmonogram i skala inwestycji
Na przełomie lutego i marca 2026 r. zaplanowano transport pierwszego małego teleskopu typu SST do Chile. Do końca roku południowa sieć ma zostać rozbudowana o pięć teleskopów SST oraz dwa teleskopy średniej wielkości MST.
Dzięki uzyskaniu statusu ERIC (European Research Infrastructure Consortium) 7 stycznia 2025 roku (który formalnie zatwierdził międzynarodową współpracę i finansowanie projektu), CTAO zakłada rozpoczęcie pierwszych programów naukowych już w 2026 roku, jeszcze przed zakończeniem pełnej budowy, z wykorzystaniem częściowo działającej infrastruktury.
Wikimedia CommonsCzym będzie CTAO?
CTAO ma docelowo liczyć ponad 60 teleskopów (obecnie zatwierdzono 64, przy czym liczba ta może ulec korekcie) rozmieszczonych na obu półkulach. W samej południowej sieci znajdzie się ponad 50 teleskopów różnych klas, umożliwiających obserwacje promieniowania gamma w szerokim zakresie energii: od około 20 GeV do 300 TeV.
ZOBACZ: Einstein się nie mylił. Naukowcy po 100 latach potwierdzili jego teorię
Obserwatorium będzie rejestrować kaskady cząstek powstające w atmosferze Ziemi w wyniku oddziaływania wysokoenergetycznego promieniowania gamma. Pozwoli to badać najbardziej ekstremalne zjawiska we Wszechświecie, w tym:
- czarne dziury
- gwiazdy neutronowe
- pozostałości po supernowych
- potencjalne sygnały związane z ciemną materią
Nowe możliwości astronomii
Połączenie CTAO z VLT i ELT stworzy unikalną platformę badawczą:
- ELT będzie badać głębokie niebo w świetle widzialnym i podczerwonym
- VLT już teraz dostarcza naukowcom cennych danych
- CTAO otworzy swoiste okno na promieniowane gamma o ekstremalnej energii.
To umożliwi kompleksową analizę przestrzeni kosmicznej, od formowania się pierwszych galaktyk, przez badanie atmosfer planet poza słonecznych, aż po śledzenie zjawisk związanych z czarnymi dziurami czy supernowymi.
Polsat News
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej