"Oko" świata ma zrewolucjonizować naukę. Gigantyczna inwestycja
Ponad 500 kilometrów kabli, 800 segmentów zwierciadła i konstrukcja większa niż Łuk Triumfalny - tak wygląda budowa teleskopu, który ma zrewolucjonizować astronomię. Na jednej z najbardziej niedostępnych pustyń świata powstaje obiekt, dzięki któremu naukowcy będą mogli badać planety poza układem słonecznym i szukać śladów życia we wszechświecie.
- Teleskop z lustrem większym niż fasada Bazyliki Mariackiej będzie obserwować planety poza układem słonecznym.
- Do jego zasilania potrzeba ponad 500 km kabli i specjalnych systemów stabilizujących energię.
- Budowa w sercu chilijskiej pustyni potrwa do 2028 roku.
Ekstremalnie Wielki Teleskop, inaczej Extremely Large Telescope (ELT), będzie największym naziemnym teleskopem optycznym w historii. Jego rozmiary dorównują najbardziej znanym budowlom, a możliwości obserwacyjne mają wielokrotnie przewyższyć wszystko, czym dziś dysponują astronomowie. To projekt o ogromnej skali technologicznej i energetycznej, który pozwoli zajrzeć dalej w przestrzeń kosmiczną niż kiedykolwiek wcześniej.
Gigant na pustyni Atakama
ELT budowany jest przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) na pustyni Atakama w Chile. Lokalizacja nie jest przypadkowa, to jedno z najlepszych miejsc obserwacyjnych na świecie, z minimalnym zachmurzeniem i niemal zerowym zanieczyszczeniem światłem.
Sercem teleskopu będzie główne zwierciadło o średnicy 39,2 m, złożone z niemal 800 sześciokątnych segmentów. Cała konstrukcja ma umożliwić obserwacje w zakresie światła widzialnego i podczerwieni z niespotykaną dotąd precyzją.
Wikimedia CommonsPierwsze przygotowania, w czasie których wyrównano teren pod przyszłą inwestycję zaczęły się już w 2014 r., od 2017 r (26 maja wmurowano kamień węgielny) trwa budowa kopuły i konstrukcji teleskopu. Zakończenie budowy planowane jest na rok 2028, a koszt może wynieść nawet 1,5 mld euro.
ZOBACZ: Zmiana na Antarktydzie. Naukowcy przesunęli biegun południowy
Dodatkowe szczegóły dotyczące budowy ELT przedstawiono w styczniu 2026 roku w wywiadzie dla Radia RMF24. Polski inżynier Paweł Ścibior, pracujący na miejscu w Chile, wyjaśnił, że do zasilania teleskopu potrzebne będzie ponad 500 kilometrów kabli, a za stabilność energetyczną odpowiadać będzie system z kołami zamachowymi. Cała konstrukcja ruchoma opiera się na niezależnych prowadnicach, co zapobiega przenoszeniu drgań na zwierciadła.
Jak ELT wypada na tle innych teleskopów?
Bezkonkurencyjne do tej pory teleskopy Giant Magellan Telescope czy Very Large Telescope (VLT) wydają się skromne w porównaniu do ELT. Średnica jego zwierciadła jest kilkukrotnie wyższa, a jego zdolność rozdzielcza pozwala dostrzegać obiekty niewidoczne dla wcześniejszych instrumentów. To skok jakościowy, który otwiera zupełnie nowy rozdział w astronomii obserwacyjnej.
ZOBACZ: Przełomowe badania dotyczące poważnej choroby. "Nowe podejście terapeutyczne"
Nowy teleskop ma zbierać 13 razy więcej światła niż VLT, a jakość obrazu ma być nawet 16 razy wyższa niż w przypadku słynnego Teleskopu Hubble’a. ELT pozwoli na badanie planet krążących wokół innych gwiazd, pierwszych galaktyk we wszechświecie, a także czarnych dziur oraz natury ciemnego sektora, obejmującego wciąż słabo poznane ciemną materię i ciemną energię, które nie zostały dotąd jednoznacznie zdefiniowane przez współczesną naukę.
Rozmiary porównywalne z ikonami architektury
Skala projektu robi wrażenie także w zestawieniu z budynkami znanymi z europejskich miast. Średnica kopuły teleskopu (90 m) jest prawie 2,5 razy większa niż szerokość całego frontu Kościoła Mariackiego. Już samo lustro (39,3 m średnicy) jest szersze niż fasada Bazyliki Mariackiej.
Bazylika z Krakowa wygrywa pod względem wysokości, ale wieża północna, Hejnalica, jest wyższa od całkowitej wysokości kopuły ELT o 2 metry. Co ciekawe, kopuła ELT (ok. 90-100 m) ma osiem razy większą objętość niż Łuk Triumfalny i jest dwukrotnie szerszy niż Rzymski Panteon (43,2 m).
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej