Dlaczego źle śpimy w nowym miejscu? Okazuje się, że to nie przypadek
Badacze z Uniwersytetu Nagoya w Japonii odkryli konkretny obwód w mózgu, który w nowym otoczeniu przełącza organizm w tryb wzmożonej czujności. Wyniki badań opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences po raz pierwszy tak precyzyjnie wyjaśniają biologiczne podłoże tzw. efektu pierwszej nocy - zjawiska obserwowanego od lat, lecz dotąd bez jednoznacznego wyjaśnienia.
W nowym hotelu czy mieszkaniu wiele osób przewraca się z boku na bok. Sen bywa płytszy, a mózg pozostaje w stanie podwyższonej czujności. Dopiero kolejnej nocy zasypianie przychodzi łatwiej, a sen staje się głębszy. To nie tylko kwestia stresu czy niewygodnego posłania, lecz efekt ewolucyjnego mechanizmu obronnego mózgu. Działa on jak swoisty strażnik, utrzymując organizm w gotowości, dopóki nowe otoczenie nie zostanie ocenione jako bezpieczne.
Czym jest efekt pierwszej nocy?
Efekt pierwszej nocy (ang. First Night Effect, FNE) to zjawisko polegające na pogorszeniu jakości snu podczas pierwszego noclegu w nowym miejscu. Już wcześniejsze badania, m.in. zespołu Masako Tamaki opublikowane w "Current Biology", wykazały, że w obcym otoczeniu jedna półkula mózgu pozostaje bardziej czujna i silniej reaguje na bodźce dźwiękowe. To rodzaj biologicznego "nocnego czuwania", mającego znaczenie ochronne. Zjawisko to potwierdzono także w przeglądach badań snu publikowanych m.in. w "Sleep Medicine Reviews".
ZOBACZ: Ultraprzetworzona żywność w diecie. Dlaczego sprzyja tyciu
Odkryty obwód mózgowy IPACL CRF i neurotensyna
Najnowsze badanie opublikowane w lutym 2026 r. zespołu z Uniwersytetu Nagoya pokazało, że konkretny obwód nerwowy w mózgu zwierząt może odpowiadać za zwiększoną czujność w nowym miejscu.
U myszy umieszonych w nowej klatce naukowcy zaobserwowali aktywację grupy neuronów zwanych IPACL CRF w rozszerzonej amygdali - obszarze, który odpowiada za m.in. za emocje, strach i reakcje stresowe. Te neurony wydzielają neurotensynę, czyli neuroprzekaźnik, który wpływa na istotę czarną, region związany z czujnością i kontrolą ruchu.
ZOBACZ: Te wirusy dziś są ignorowane. Badacze ostrzegają przed kolejnymi epidemiami
Kiedy naukowcy sztucznie wyciszyli aktywność tych neuronów, myszy zasypiały szybciej w nowym otoczeniu. Gdy neurony były aktywowane, zwierzęta pozostawały bardziej czujne i spędzały więcej czasu bez snu. To sugeruje, że ten obwód działa jak system wczesnego ostrzegania, który utrzymuje organizm w stanie czuwania, dopóki nie oceni nowego środowiska jako bezpiecznego.
Dlaczego mózg woli "czuwać" niż spać głęboko?
Taki mechanizm ma sens w świetle ewolucji. Przodkowie ludzi, którzy spali bezpiecznie w znanym środowisku, byli mniej narażeni na drapieżniki i inne zagrożenia. Pozostawanie części mózgu w stanie aktywności mogło zwiększyć szansę na wykrycie niebezpieczeństwa, gdy człowiek znajdował się w nowym, nieznanym miejscu.
ZOBACZ: Sąsiedztwo może przyspieszać proces starzenia. Naukowcy wyjaśniają
Ten nierówny sen przypomina zachowania obserwowane u niektórych zwierząt morskich (np. u waleni czy płetwonogów), które zasypiają jedną półkulą mózgu, zachowując czujność drugą.
Nowe badania: co oznaczają dla ludzi?
Chociaż badania przeprowadzono na modelu myszy, struktury takie jak rozszerzona amygdala czy istota czarna występują również w ludzkim mózgu. Zdaniem badaczy podobny mechanizm może działać także u ludzi, wywołując efekt pierwszej nocy i trudności z zasypianiem w nowym miejscu.
ZOBACZ: 30 lat badań nie pozostawia złudzeń. U mężczyzn ryzyko zawału rośnie dużo wcześniej
Zrozumienie tego wszystkiego otwiera też możliwość opracowania nowych terapii dla zaburzeń snu. Osoby cierpiące na przewlekłą bezsenność, zaburzenia lękowe czy PTSD często doświadczają nadmiernej czujności w nocy. Badacze wskazują, że leki modulujące działanie neurotensyny lub aktywność neuronów IPACL CRF mogłyby w przyszłości stać się jednym z kierunków leczenia takich problemów.
Bibliografia:
- Tamaki, Masako et al. "Night Watch in One Brain Hemisphere during Sleep Associated with the First-Night Effect in Humans" Current biology : CB vol. 26,9 (2016): 1190-4. doi:10.1016/j.cub.2016.02.063
- Ono, Daisuke et al. "Neurotensin in the extended amygdala maintains wakefulness in novel environments" Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America vol. 123,6 (2026): e2521268123. doi:10.1073/pnas.2521268123
Polsat News
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej