Ultraprzetworzona żywność w diecie. Dlaczego sprzyja tyciu
Większe porcje nie zawsze oznaczają więcej kalorii. Naukowcy dowodzą, że istotne znaczenie ma nie sama ilość jedzenia, lecz także jego stopień przetworzenia. Osoby odżywiające się produktami pełnowartościowymi mogą spożywać więcej produktów, a jednocześnie dostarczać organizmowi mniej kalorii.
Takie podejście sprzyja kontroli apetytu i utracie masy ciała. Najnowsze wyniki badań post hoc* opublikowane w grudniu 2025 r., w czasopiśmie "The American Journal of Clinical Nutrition" rzucają nowe światło na mechanizmy sytości.
*Wyjaśnienie: Analiza post hoc oznacza wtórną analizę wcześniej zebranych danych, przeprowadzoną już po zakończeniu badania, a nie zaplanowaną jako jego pierwotny cel. Takie działania pozwalają dostrzec dodatkowe zależności.
Większe porcje, ale mniej kalorii. Co pokazało badanie?
Badanie wykazało, że osoby jedzące wyłącznie żywność nieprzetworzoną spożywały aż o 57 proc. więcej jedzenia pod względem masy niż uczestnicy diety opartej na produktach ultraprzetworzonych.
Oznacza to, że objętość posiłków nie musi iść w parze z nadmiarem kalorii (pierwsza grupa spożywała o 330 mniej kalorii dziennie), jeśli dominują w nich warzywa, owoce i inne produkty pochodzenia naturalnego.
Warzywa zamiast makaronu. Jak wyglądały wybory uczestników?
Analiza zachowań żywieniowych wykazała, że osoby jedzące produkty nieprzetworzone instynktownie sięgały po znaczne porcje warzyw i owoców. W pracy zwrócono uwagę na to, że "spożywano duże ilości warzyw, takich jak szpinak, brokuły czy zielona fasolka, często w porcjach przekraczających 500 gramów", mimo dostępności bardziej kalorycznych produktów.
Jednocześnie znaczne ilości makaronów, mięs czy tłustych produktów mlecznych pozostawały niespożyte.
ZOBACZ: Są hitem w odchudzaniu. Skutki mogą być tragiczne
Jak podsumował prof. Jeffa Brunstrom, jeden z głównych autorów badania:
"To ekscytujące, że kiedy ludziom oferuje się produkty nieprzetworzone, intuicyjnie wybierają produkty, które łączą w sobie przyjemność, wartości odżywcze i uczucie sytości, jednocześnie zmniejszając ogólne spożycie energii" - przytacza Fox News.
W literaturze naukowej od lat zwraca się uwagę, że żywność wysoko przetworzona sprzyja nadmiernemu spożyciu energii. Tego typu produkty są projektowane tak, aby maksymalnie pobudzić układ nagrody. W efekcie zaburzają naturalne sygnały głodu i sytości.
To nie pierwszy taki wynik. Potwierdzenie wcześniejszych badań
Nowa analiza opiera się min. na danych z przełomowego eksperymentu klinicznego przeprowadzonego przez dr. Kevina Halla z amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH).
Jego badania wykazały wcześniej, że dieta bogata w żywność ultraprzetworzoną prowadziła do spożywania nawet 500 dodatkowych kalorii dziennie oraz przyrostu masy ciała, mimo identycznej zawartości makroskładników.
Nieco podobny kierunek zależności wskazują także inne badania. W pracy z 2025 roku opublikowanej na łamach "BMC Public Health" naukowcy przeanalizowali sposób odżywiania 850 dorosłych mieszkańców Teheranu. Wykazano, że im większy udział żywności ultraprzetworzonej w diecie, tym wyższe były m.in. wskaźnik BMI, obwód talii oraz parametry związane z otłuszczeniem trzewnym.
Eksperci: Żywność wysoko przetworzona sprzyja przejadaniu się
Dr Frank Dumont, dyrektor medyczny Virta Health w wywiadzie dla Fox News Digital podkreśla, że wyniki dobrze wpisują się w obserwacje kliniczne. Jego zdaniem współczesna epidemia otyłości ma silny związek z rosnącym uzależnieniem od żywności wysoko przetworzonej, której skład i struktura mają niewiele wspólnego z naturalnymi produktami.
Podobnie uważa dietetyczna Theresa Link, wskazując, że żywność pełnowartościowa dostarcza więcej błonnika i białka, wymaga dłuższego żucia i skuteczniej wywołuje uczucie sytości.
Ograniczenia badania i wnioski na przyszłość
Badanie objęło 20 dorosłych osób (10 mężczyzn i 10 kobiet) i trwało cztery tygodnie w ściśle kontrolowanych warunkach klinicznych. W realnym świecie decyzje żywieniowe są znacznie bardziej złożone.
Mimo to naukowcy zgodnie przyznają, że wyniki są obiecujące, ale zjawisko wymaga dalszych analiz.
ZOBACZ: Masz ochotę na coś słodkiego? Ta pora będzie idealna
"Chociaż nasze obserwacje są zgodne z naszymi hipotezami, konieczne są dalsze badania, aby je ostatecznie potwierdzić. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę powszechne obawy dotyczące współczesnego środowiska żywnościowego i jego wpływu na otyłość, uważamy, że te idee wymagają dalszych badań" - zaznaczają w swojej pracy.
Mimo tych ograniczeń badacze wskazują, że dieta oparta na żywności nieprzetworzonej może sprzyjać naturalnemu ograniczeniu spożycia energii. Cały "sekret" polega na tym, że takie jedzenie zajmuje dużo miejsca na talerzu i w żołądku, ale dostarcza stosunkowo niewiele kalorii. Gdy w diecie dominują warzywa, owoce i inne nieprzetworzone produkty, można zjeść więcej, a mimo to nie przekroczyć zapotrzebowania energetycznego.
Bibliografia:
- Brunstrom, Jeffrey M et al. "Consuming an unprocessed diet reduces energy intake: a post-hoc analysis of an randomized controlled trial reveals a role for human "nutritional intelligence"." The American journal of clinical nutrition, 101183. 29 Dec. 2025, doi:10.1016/j.ajcnut.2025.101183
- Hall, Kevin D et al. "Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake and Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial of Ad Libitum Food Intake." Cell metabolism vol. 30,1 (2019): 67-77.e3. doi:10.1016/j.cmet.2019.05.008
- Ranjbar, M., Avini, N.A. & Shab-Bidar, S. The association between ultra-processed food consumption and adiposity indexes in adults living in Tehran: a dose-response analysis within a cross-sectional study. BMC Public Health 25, 1548 (2025). doi:10.1186/s12889-025-22812-2
Polsat News
Widziałeś coś ważnego? Przyślij zdjęcie, film lub napisz, co się stało. Skorzystaj z naszej Wrzutni
Czytaj więcej