Zmiany wprowadza nowelizacja Kodeksu pracy i niektórych innych ustaw, zaproponowana jeszcze przez prezydenta Bronisława Komorowskiego. Mają one uelastycznić sposób wykorzystywania urlopu rodzicielskiego, a przez to ułatwić rodzicom godzenie pracy zawodowej z opieką nad dzieckiem.

 

Tylko dwa rodzaje urlopów

 

Ustawa przewiduje uproszczenie systemu urlopów. Dotychczas obowiązywały płatne urlopy: macierzyński (20 tygodni), dodatkowy (6 tygodni) i rodzicielski (26 tygodni) oraz bezpłatny urlop wychowawczy (36 miesięcy). Od 2 stycznia pozostaną jedynie dwa rodzaje płatnych urlopów: macierzyński (20 tygodni) oraz rodzicielski (32 tygodnie). Urlop dodatkowy włączono do urlopu rodzicielskiego, więc faktyczna długość urlopów nie uległa zmianie (razem 52 tygodnie).

 

Obecnie całość płatnych urlopów związanych z rodzicielstwem kumuluje się (w przypadku urodzenia jednego dziecka) w pierwszym roku życia dziecka (później rodzice mogą skorzystać z bezpłatnego urlopu wychowawczego). Wchodzące w życie przepisy umożliwią skorzystanie z płatnego urlopu w późniejszych ważnych momentach w życiu dziecka, np. rozpoczęcia edukacji w przedszkolu, co często wymaga przeorganizowania życia rodzinnego i zawodowego.

 

W przypadku narodzin wieloraczków długość urlopów wydłuży się: odpowiednio do 31-37 tygodni (urlop macierzyński) oraz 34 tygodni (urlop rodzicielski). Razem może to być od 65 do nawet 71 tygodni, w zależności od liczby dzieci.

 

Urlop dzielony na cztery części

 

Do tej pory urlop rodzicielski można było wykorzystać w maksymalnie 3 częściach, nie krótszych niż 8 tygodni każda. Po zmianach będzie można go podzielić na 4 części. Rodzice będą mieli czas na jego wykorzystanie aż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Dodatkowo, do 16 tygodni urlopu rodzicielskiego będzie można wykorzystać w dogodnym dla rodziców czasie, który nie przypada bezpośrednio po poprzedniej części urlopu.

 

Rodzice będą mogli dzielić się opieką

 

Zmiany umożliwiają również dzielenie się uprawnieniami do urlopu, jeśli jedno z rodziców jest zatrudnione na etacie, a drugie ma prawo do zasiłku z tytułu opłacania składek (np. mama prowadzi działalność gospodarczą a tata jest pracownikiem etatowym). Dotychczas nie było takiej możliwości. Zasady określania wysokości zasiłku macierzyńskiego nie zmienią się i będą wyliczane na podstawie składek rodzica korzystającego z urlopu.

 

Tak jak dotychczas, wyłącznie dla matki przeznaczonych będzie pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, resztą będzie mogła dzielić się z ojcem. Oprócz rodziców, z urlopu będzie mógł skorzystać inny członek rodziny m.in. w przypadku śmierci matki lub jej pobytu w szpitalu.

 

Rodzice korzystający z urlopu, tak jak dotychczas, będą mogli pracować na maksymalnie pół etatu. Jednak - zgodnie z nowymi zasadami - w takiej sytuacji urlop zostanie proporcjonalnie wydłużony, nawet do 64 tygodni. Jeśli rodzic łączy pracę z urlopem np. przez 8 tygodni, to de facto wykorzystuje w tym czasie tylko połowę urlopu, jego urlop zostanie więc wydłużony o dodatkowe 4 tygodnie. Od teraz rodzice będą mieli 3 tygodnie na złożenie wniosku o udzielenie urlopu lub jego części (dotychczas były to 2 tygodnie). Pracodawca nie może odmówić rodzicowi urlopu ani zwolnić rodzica w jego trakcie.

 

Po zmianach, w związku z włączeniem dodatkowego urlopu macierzyńskiego do urlopu rodzicielskiego, zasiłek z tytułu korzystania z urlopu rodzicielskiego za okres włączonego dodatkowego urlopu macierzyńskiego (pierwsze 6 lub 8 tygodni) będzie wynosił 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Natomiast za pozostałe 26 tygodni urlopu rodzicielskiego wyniesie on 60 proc.

 

Minimalny zasiłek macierzyński 1 tys. zł

 

Dodatkowo, w związku z wprowadzeniem od 1 stycznia świadczenia rodzicielskiego, czyli zasiłku w wysokości 1 tys. zł miesięcznie przez rok dla osób, które nie mogą skorzystać z urlopów dla rodziców (np. bezrobotnych, studentek), zagwarantowano minimalny miesięczny zasiłek macierzyński w wysokości 1 tys. zł.

 

Zmienią się także zasady korzystania z urlopu ojcowskiego. Ojcowie będą mieli 2 lata na skorzystanie z przysługujących tylko im 2 tygodni urlopu. Dzięki temu będzie można go wykorzystać np. już po zakończeniu urlopu rodzicielskiego. Dodatkowo będzie można podzielić go na 2 części i skorzystać z nich w dowolnie wybranym przez siebie momencie.

 

Urlop w wymiarze godzinowym

 

Wyczekiwaną przez rodziców zmianą jest możliwość wykorzystywania w wymiarze godzinowym 2 dni zwolnienia od pracy w związku z wychowywaniem dziecka w wieku do 14 lat. Często zdarzają się sytuacje (wizyty lekarskie, zebrania szkolne) powodujące konieczność zwolnienia się z pracy na 2-3 godziny, bez potrzeby wykorzystywania całodziennego zwolnienia, dlatego rodzice będą mogli decydować, czy wykorzystać to uprawnienie w dniach czy godzinach (16 godzin).

 

Jak informuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w listopadzie 2015 r. ponad 133 tys. rodziców skorzystało z urlopu rodzicielskiego. To o ponad 6 tys. więcej osób niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Z urlopu ojcowskiego skorzystało ponad 17 tys. ojców.

 

PAP