Jest nowy prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Sejm zdecydował
Obecny wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, dr Mateusz Szpytma został wybrany przez Sejm na nowego prezesa tej instytucji. Jego kandydaturę musi teraz zatwierdzić Senat. Jeśli tak się stanie, Szpytma zastąpi na tym stanowisku Karola Nawrockiego, który przestał pełnić tę funkcję w związku z objęciem urzędu Prezydenta RP.
Za jego kandydaturą głosowało 226 posłów, 194 było przeciw, 4 wstrzymało się od głosu. Kandydaturę Mateusza Szpytmy poparły Prawo i Sprawiedliwość, PSL, Konfederacja oraz częściowo Polska 2050.
- Z grona dziesięciu kandydatów dziewięcioosobowe kolegium wybrało kandydata w osobie pana doktora Mateusza Szpytmy, który uzyskał siedem głosów przy dwóch głosach przeciwnych. Głosów wstrzymujących się nie było. Zaważyły na tym doświadczenia zawodowe kandydata i świetna znajomość instytutu, w którym jest zatrudniony od 2000 roku - powiedział prof. Tadeusz Wolsza z Kolegium IPN.
ZOBACZ: "Poprzemy tę kandydaturę". Piotr Zgorzelski o wyborze prezesa IPN
- Doktor Mateusz Szpytma jest wybitnym naukowcem, wybitnym historykiem. Troszczy się o pamięć i historię wszystkich środowisk politycznych - dodał Paweł Szrot (PiS).
Przeciwko kandydaturze Szpytmy zagłosowały Koalicja Obywatelska, Lewica, Centrum, Razem oraz Konfederacja Korony Polskiej.
- Parlament nie może ignorować głosu środowiska naukowego - powiedział Patryk Jaskulski z KO. Przypomniał, że "ponad 170 osób, w tym naukowców, historyków i byłych pracowników IPN-u zaapelowało o brak poparcia dla tej kandydatury". - Czas wiceprezesury pana Szpytmy to także czystki kadrowe w Instytucie Pamięci Narodowej i skrajne upolitycznienie z jedną ze stron sceny politycznej – ocenił.
Nowy prezes IPN. Kim jest Mateusz Szpytma?
Mateusz Szpytma z Instytutem Pamięci Narodowej związany jest od 2000 roku. Stanowisko wiceprezesa objął dziesięć lat temu, gdy na czele IPN stanął Jarosław Szarek.
Wcześniej był ekspertem w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie, asystentem i wicedyrektorem sekretariatu prezesa Janusza Kurtyki.
W latach 2015–2016 kierował Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.
ZOBACZ: Ukraińcy chcą prowadzić ekshumacje w Polsce. "Zgłosiliśmy konkretne miejsca"
Sprawie ratowania Żydów przez Polaków podczas okupacji niemieckiej poświęcił kilka publikacji naukowych. Pisał też o historii polskiego ruchu ludowego po II wojnie światowej.
Jeszcze podczas studiów (historia i prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim) był uczestnikiem i współorganizatorem wypraw do Ukrainy, w trakcie których przeprowadzano inwentaryzację inskrypcji i herbów (m.in. w kościołach, pałacach i na pomnikach) wykonanych przed 1945 r.
W 2009 r. odznaczony został przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Brązowym Krzyżem Zasługi, w 2016 r. przez prezydenta Andrzeja Dudę Srebrnym Krzyżem Zasługi, a w 2019 r. Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości. W 2023 r. otrzymał Odznakę Honorową za Zasługi dla Polonii i Polaków za Granicą. W 2024 r., za wybitne zasługi w pielęgnowaniu pamięci oraz o dokumentowaniu prawdy o Polakach ratujących Żydów podczas II wojny światowej, w szczególności o poświęceniu i męczeństwie Rodziny Ulmów, odznaczony przez prezydenta Dudę Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Apel historyków przeciwko Mateuszowi Szpytmie
Stanowisko prezesa IPN jest nieobsadzone od sierpnia 2025 r., gdy pełniący tę funkcję od 2021 r. Karol Nawrocki został prezydentem RP. W listopadzie 2025 r. roku Sejm nie dokonał wyboru rekomendowanego przez Kolegium IPN wiceprezesa Karola Polejowskiego, kierującego obecnie pracami Instytutu.
14 kwietnia Kolegium IPN zarekomendowało kandydaturę Mateusza Szpytmy. Niedługo później ponad 170 historyków – m.in. dr hab. Dariusz Libionka, prof. Barbara Engelking, prof. Andrzej Friszke, prof. Antoni Dudek, prof. Paweł Machcewicz, prof. Marcin Kula, prof. Andrzej Leder, dr hab. Marcin Zaremba - podpisało się pod apelem do parlamentarzystów, by nie popierali Szpytmy na stanowisko prezesa IPN.
"Wsparcie udzielone tej kandydaturze przez grono, w którym przytłaczającą większość stanowią wybrani w 2023 r. nominaci obozu Zjednoczonej Prawicy, nie jest przypadkowe" - podkreślili autorzy skierowanego do parlamentarzystów apelu, komentując rekomendację kolegium IPN dla Mateusza Szpytmy.
"Wbrew budowanej narracji o swojej apolityczności i profesjonalizmie Mateusz Szpytma był i jest nadal jedną z twarzy skrajnego upolitycznienia IPN, który na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat stał się de facto partyjną przybudówką PiS" - napisali.
Przypomnieli, że Szpytma jest wiceprezesem IPN (najpierw przy Jarosławie Szarku, następnie przy Karolu Nawrockim) i – jak zaznaczyli - "ponosi współodpowiedzialność za dewastację instytucji, która powinna służyć wszystkim obywatelkom i obywatelom Polski, bez względu na ich ideowe wybory i pochodzenie".
Czytaj więcej