Pod Saharą płynie największa sztuczna rzeka świata. To woda sprzed tysięcy lat
Pod piaskami Sahary działa Wielka Sztuczna Rzeka - rozległy system rurociągów, który dostarcza około 70 proc. słodkiej wody zużywanej w Libii, w tym w Trypolisie i Bengazi. Projekt zaopatruje miliony ludzi i rolnictwo, ale ma poważne ograniczenie: czerpie z wód kopalnych, które się nie odnawiają.
Wielka Sztuczna Rzeka to jeden z największych projektów hydrotechnicznych w historii. Jego realizację rozpoczęto w 1983 r., a celem było dostarczenie wody z podziemnych warstw wodonośnych Sahary do libijskich miast na północy kraju.
Libia rzuciła wyzwanie Saharze
Skala jest ogromna. Do budowy zużyto około 5 mln ton cementu. Sieć opiera się na rurach z betonu sprężonego i stali. Pojedynczy jej segment ma 4 m średnicy, 7,5 m długości i waży blisko 80 ton. Łączna długość całej magistrali ma wynosić 4000 km. Dodatkowo projekt obejmuje ponad 1300 studni głębinowych, sięgających często ponad 500 m w głąb pustyni.
ZOBACZ: Węgierskie "morze" znika w zaskakującym tempie. Poziom wody najniższy od lat
Według wyliczeń Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), Nubijski System Wodonośny Piaskowca ukrywa w sobie od 150 do 500 tys. km. sześciennych wody, co stanowi równowartość siedmiu Mórz Bałtyckich lub 500 lat przepływu Nilu.
Woda kopalna się nie odnawia
Największy dramat tego projektu kryje się pod ziemią. Woda płynąca gigantycznym rurociągiem to tzw. woda kopalna, uwięziona głęboko w systemie akwenów piaskowcowych Nubii, jaki wytworzył się tysiące lat temu, gdy Sahara była jeszcze zieloną, tętniącą życiem krainą.
ZOBACZ: Jedna z najpiękniejszych plaż wprowadziła zakaz parasoli. Turyści byli oburzeni
Ten podziemny zbiornik, dzielony między Libię, Egipt, Czad i Sudan, to zasób, który się nie odnawia. MAEA porównuje go do złoża ropy - wodę, podobnie jak ropę, można wykorzystać tylko raz. Pobór sięgający milionów metrów sześciennych na dobę stopniowo obniża poziom wód i zwiększa koszty wydobycia, bo wodę trzeba pompować z coraz większych głębokości.
Woda jako narzędzie w wojnie domowej
Po upadku rządu Muammara Kaddafiego w 2011 r. infrastruktura Wielkiej Sztucznej Rzeki stała się celem sabotażu i elementem walk w libijskiej wojnie domowej. Jak opisuje Malak Altaeb dla Middle East Institute, dochodziło do aktów wandalizmu, ataków na obiekty sieci i kradzieży sprzętu, a kolejne fazy budowy utknęły.
ZOBACZ: Para kupiła wioskę w Hiszpanii. Kosztowała tyle, co dobre mieszkanie w Warszawie
Kontrola nad rurociągiem bywała używana jako środek nacisku. W maju 2019 r. uzbrojona grupa zamknęła stację kontrolującą przepływ, odcinając wodę ponad 2 mln mieszkańców Trypolisu i okolic. ONZ potępiła ten czyn, wskazując, że ataki na infrastrukturę cywilną mogą być traktowane jako zbrodnie wojenne.
Strategia wodna do 2050 roku
Aby ograniczyć ryzyko, rząd w Trypolisie - przy wsparciu UNDP (agendy ONZ) oraz Włoch - przyjął w kwietniu 2026 r. Narodową Strategię Bezpieczeństwa Wodnego do 2050 r. Plan ma zmniejszyć zależność Libii od wód kopalnych, z których pochodzi obecnie ponad 90 proc. zaopatrzenia kraju w wodę. Główne cele to modernizacja infrastruktury i ograniczenie strat w sieci (poniżej 25 proc.) oraz zmniejszenie zużycia wody.
ZOBACZ: Blisko 100 lat była całkowicie zamknięta dla obcych. Tajemnica "zakazanej wyspy"
- Bezpieczeństwo wodne to nie tylko kwestia usług; to suwerenna kwestia bezpieczeństwa narodowego. Ochrona naszych zasobów oznacza ochronę przyszłości naszych dzieci - poinformował premier Libii Abdulhamid Dbibah podczas inauguracji strategii w Trypolisie.
- Musimy przejść od tymczasowych rozwiązań do długoterminowego planowania strategicznego i zrównoważonej polityki. Strategia ta zapewnia kompleksowe ramy krajowe dla reform, ukierunkowując inwestycje i jednocząc wysiłki wszystkich instytucji - dodał.
