Mało znany rarytas obsypał polskie lasy. Tylko wytrawni grzybiarze go znają
Rośnie gromadnie na pniakach, pachnie świeżym drewnem i smakuje lepiej niż niejeden kozaczek czy borowik. Łuskwiak zmienny właśnie pojawił się w polskich lasach. Trzeba jednak uważać, aby nie pomylić go z trujakiem.
Na profilu Leśne Wojaże na Facebooku jedna z użytkowniczek poinformowała, że w lasach pojawiły się łuskwiaki zmienne. "Śmiało możecie już wyruszyć na poszukiwania jadalnego grzyba, którym jest łuszczak zmienny = łuskwiak zmienny. Niewiele osób go zbiera, a jest bardzo smacznym grzybem" - wspomniała. Na efekty nie trzeba było długo czekać.
ZOBACZ: Grzybiarze szykują koszyki. Zbliża się wysyp "brata" borowika, trzeba jednak uważać
Doniesienia o znaleziskach pojawiły się w powiatach krakowskim, chrzanowskim i pyrzyckim. "Lokalne lasy obdarzyły pierwszym w tym sezonie pniaczkiem z łuszczakiem zmiennym; pięknym, młodym i pachnącym. Teraz jest ozdobą zapiekanki" - napisała 20 maja 2026 r. użytkowniczka portalu Grzyby.pl, która zebrała łuskwiaki pod Krakowem.
Grzyb dla cierpliwych. Rośnie tam, gdzie nikt nie szuka
Łuskwiak (ew. łuszczak) zmienny (Kuehneromyces mutabilis) rośnie w lasach liściastych i mieszanych, parkach i ogrodach, najczęściej na opadłych gałęziach i obumarłych pniach olszy, brzozy, buka, dębu, wierzby i lipy. Wyrasta po kilkanaście lub kilkadziesiąt owocników naraz. Można go spotkać od maja do listopada. Największy wysyp przypada jednak jesienią, a konkretnie w okresie października-listopada.
Kapelusze łuskwiaka mają średnicę 2-7 cm, są gładkie i potrafią zaskoczyć nawet doświadczonego grzybiarza. Dlaczego? Grzyb ten należy bowiem do organizmów higrofanicznych, co oznacza, że zmienia on kolor w zależności od poziomu wilgoci. Po deszczu kapelusz ciemnieje do głębokiej rdzawo-brązowej barwy z wyraźnie jaśniejszym środkiem, w suche dni blaknie do odcieni piaskowo-żółtych i miodowych.
ZOBACZ: Rzuca się w oczy i smakuje jak kurczak. To rarytas dla grzybiarzy
Pod kapeluszem ma gęste blaszki. Na początku są białawe, z czasem żółtobrązowe, na koniec rdzawe od wysypujących się zarodników. Przyrastają do trzonu. Trzon z kolei ma 5-7 cm długości, jest pusty w środku, na zewnątrz ma liczne łuski. Uwagę zwraca też jego wyraźny pierścień, który jest delikatnie prążkowany (choć zdarza się, że jest gładki).
Uwaga! Do jedzenia nadają się wyłącznie kapelusze, ponieważ trzony są najzwyczajniej w świecie łykowate i… niezbyt niesmaczne.
Smakowity kąsek dla znawców
Łuskwiak to grzyb jadalny, ceniony przez smakoszy za delikatny, lekko korzenny smak i przyjemny, grzybowo-drewniany zapach.
Jak go przyrządzić? Kapelusze łuskwiaka wystarczy oczyścić, pokroić i podsmażyć na maśle z drobno posiekaną cebulką i ząbkiem czosnku. Gdy odparuje woda, wlać śmietankę i dusić kilka minut, aż sos zgęstnieje. Doprawić solą i pieprzem, wymieszać z ugotowanym penne i posypać świeżą pietruszką. Można go również ususzyć i wykorzystać później do zup, sosów pasztecików czy zapiekanek. Nie nadaje się natomiast do marynowania w occie.
Uwaga na śmiertelnie trującego sobowtóra
Gatunek bywa mylony ze śmiertelnie trującą hełmówką obrzeżoną (Galerina marginata). Hełmówka zawiera te same toksyny co muchomor sromotnikowy: amatoksyny, które niszczą wątrobę i nerki. Omyłkowe spożycie może skończyć się śmiercią.
Jak odróżnić oba gatunki? Hełmówka ma kapelusz o średnicy 1,5-5 cm. W zależności od wilgoci zmienia barwę. Po deszczu ciemnieje do głębokiego brązu, w suche dni blaknie do odcienia żółtawego. Jej trzon ma nietrwały, błoniasty pierścień, który u starszych owocników praktycznie znika. Poniżej tej strefy pokryty jest podłużnymi włókienkami (a nie łuskami). Pachnie mącznie, choć czasem wyczuwalna jest nuta rzodkiewki.
ZOBACZ: Wysyp dziwnego grzyba w polskich lasach. Przypomina ludzkie ucho
Trzeba też uważać, żeby nie pomylić łuskwiaka z łysiczką trującą (Hypholoma fasciculare). Ona również rośnie na pniakach i pniach. Jej żółty kapelusz, często z ceglastym lub brązowawym szczytem, dorasta do 6-8 cm. Zdradza ją potwornie gorzki smak i blaszki, które u młodych owocników są siarkowożółte, z wiekiem przechodzą w brudnozielonkawe.
"Pierwsza zasadą jest zbieranie tylko znanych nam grzybów. Unikniemy wtedy zatrucia na pozór apetycznie wyglądającymi, ale groźnymi dla naszego zdrowia owocnikami. Zbieramy tylko owocniki zdrowe, nieuszkodzone i młode, ale nie zbyt młode, bo wtedy trudno rozpoznać gatunek grzyba. Pozostawiamy w nienaruszonym stanie grzyby niejadalne, nieznane nam oraz osobniki stare" - przypominają Lasy Państwowe.
